De beste jazz concerten in amsterdam die je niet mag missen

Donderdagavond, Jordaan, een halfopen deur — en ineens drijft er een saxofoonsolo de straat op. Wie dat heeft meegemaakt, snapt het meteen. Amsterdam ademt jazz. Die geschiedenis gaat terug tot de jaren zestig, toen Amerikaanse muzikanten hier neerstreken om één simpele reden: het publiek luisterde écht. En dat is nooit overgegaan. Rauwe bebop, ingetogen pianotrio's, improvisatie die alle kanten op schiet — bijna elke avond valt er wel iets te beleven. Hieronder loop ik met je langs de podia en concerten die op je lijstje horen. Mét de praktische dingen die ik in al die jaren als vaste bezoeker heb opgepikt.

Het Bimhuis als kloppend hart van de scene

Eén plek proeft het puurst naar Amsterdamse jazz, en dat is het Bimhuis. Sinds de opening in 1974 is dit podium een internationaal begrip geworden. De zaal hangt als een glazen doos aan het IJ. De akoestiek? Zo verfijnd dat zelfs het zachtste bekkenwerk haarscherp doorkomt.

Wat het Bimhuis bijzonder maakt, is de lef in de programmering. De ene avond een Amerikaanse grootheid, de volgende een jong Nederlands collectief dat het genre oprekt tot het kraakt. Die mix trekt een bont publiek: doorgewinterde liefhebbers naast nieuwsgierige twintigers, gewoon naast elkaar aan de bar.

Een tip uit ervaring: kom op tijd voor de maandagavondsessies. Vaak gratis of spotgoedkoop. En juist daar hoor je het ruwe, experimentele werk waar later hele carrières op gebouwd worden.

Intieme clubs waar de magie ontstaat

De ziel van de stad zit niet in de grote zalen, maar in de kleine clubs. Hier zit je soms letterlijk een meter van de pianist vandaan. Dat verandert alles. Je vángt de blik die de bassist en de drummer uitwisselen, vlak voordat een nummer een onverwachte wending neemt. Bekijk meer artikelen over Concerten.

Een paar plekken die ik iedereen op het hart druk:

• Café Alto in de Korte Leidsedwarsstraat: piepklein, rokerig van sfeer (niet meer letterlijk), al decennia een vaste stek voor gevestigde namen.
• Jazz Café De Plek in de Pijp: laagdrempelig, met jamsessies waar amateurs en profs samen het podium delen.
• Maloe Melo: officieel meer blues, maar de overlap met jazzmuzikanten is groot en de avonden lopen onvoorspelbaar af. In de beste zin.

Het mooie? De drempel is laag. Je hoeft geen kenner te zijn. Bestel een drankje, ga zitten, laat de muziek je meenemen. Juist hier ontdek je vaak een nieuwe favoriete artiest voordat de rest van de wereld het doorheeft.

Pianojazz: van fluweel tot vuurwerk

Een avond gewijd aan pianojazz heeft iets bijzonders. De piano is misschien wel het veelzijdigste instrument in het genre: ritmesectie, melodie en harmonie tegelijk, allemaal onder twee handen. Amsterdamse podia programmeren regelmatig solo-pianoavonden. Die zijn het opzoeken meer dan waard.

Houd je van het klassieke repertoire, dan herken je in veel jazzpianisten een diepgewortelde scholing. Geen toeval dat improvisatoren vaak teruggrijpen op de romantiek. De harmonische rijkdom van een chopin piano nocturne, de zwaarte van een rachmaninoff piano concerto 2 — je hoort het terug in de manier waarop een jazzpianist een ballad opbouwt, laag voor laag. Die kruisbestuiving tussen klassiek en jazz klinkt in Amsterdam vaker dan je zou denken, zeker bij muzikanten die aan het conservatorium zijn opgeleid.

En dan die ene figuur die in geen pianoverhaal mag ontbreken: de piano man. Niet per se in de letterlijke Billy Joel-zin, maar als archetype. De muzikant die in zijn eentje aan de vleugel een hele zaal in zijn greep houdt. In de Amsterdamse clubcircuits kom je deze solisten geregeld tegen. Een avond met zo iemand voelt intiem, als een huiskamerconcert.

Festivals: jazz onder de open hemel

Het concertseizoen blijft allang niet meer binnen de muren. In de zomer verschuift een groot deel van het muziekleven naar buiten, en jazz vormt daarop geen uitzondering. Het bekendste voorbeeld is uiteraard het jaarlijkse jazzfestival in juli. Maar ook kleinere buurtfestivals en pop-up podia langs de grachten zorgen voor verrassende programmering.

Even overzichtelijk, een klein vergelijkingstabelletje:

Wat opvalt: de scheidslijnen vervagen. Programmeurs van play festivals boeken steeds vaker jazzcombo's tussen de andere acts in, en zelfs op house festivals en rock festivals duiken brassbands en improviserende blazers op. Voor de open-minded muziekliefhebber is dat goud waard. Je hoort genres tegen elkaar aan schuren op een manier die in een afgesloten concertzaal nooit zou ontstaan.

Mijn advies: kies niet te krampachtig. Loop eens binnen bij een festival dat zich op papier niet als "jazz" presenteert. Grote kans dat je daar net die spannende grensovergang tegenkomt waar het genre om bekendstaat.

Orkestrale grandeur en de breedte van het luisteren

Jazz staat zelden helemaal op zichzelf. Wie zijn smaak verbreedt, gaat de muziek alleen maar rijker beleven. Neem de grote orkesttraditie. Het andre rieu orkest is misschien wel het tegenovergestelde van een rokerige jazzkelder, maar de manier waarop zo'n ensemble een zaal emotioneert, leert je iets over dynamiek en timing dat ook in jazz centraal staat.

Dichter bij huis ligt het malando orkest, dat met zijn tango's generaties Nederlanders heeft betoverd. De ritmische souplesse, het melodische gevoel — dat zit dichter bij de jazz dan veel mensen vermoeden. Open je de oren voor deze verwante tradities, dan hoor je ineens verbanden die voorheen verborgen bleven.

Waarom ik dit vertel in een stuk over jazzconcerten? Omdat de beste luisteraars die ik ken nooit in één genre blijven hangen. Dinsdag een improvisatieconcert in het Bimhuis, zaterdag een orkest, en op een festival pikken ze nog een dwarsverband mee. Die brede honger maakt je een betere luisteraar. En daarmee elke jazzavond waardevoller.

Zo haal je het meeste uit een avond live jazz

Een goede jazzavond plan je niet helemaal dicht. Maar een beetje voorbereiding helpt enorm. Na honderden concerten heb ik een paar gewoontes ontwikkeld die ik je graag meegeef:

1. Check de bezetting, niet alleen de bandnaam. In de jazz wisselt de line-up vaak. Wie er die avond staat, bepaalt grotendeels wat je hoort.
2. Kom vroeg voor de eerste set. De openingsnummers zijn vaak het meest verkennend en verrassend, voordat de routine inzakt.
3. Praat niet tijdens de solo's. Klinkt vanzelfsprekend, maar respect voor de stilte hoort bij de cultuur van het luisteren.
4. Blijf na afloop hangen. Muzikanten staan vaak open voor een praatje aan de bar, en zo hoor je tips voor het volgende concert.
5. Wissel podia af. De grote zaal en de kleine club vullen elkaar aan; pas door allebei te bezoeken krijg je een compleet beeld.

Wat dit alles bindt, is een houding van openheid. Amsterdam beloont de bezoeker die durft te dwalen. Die op een regenachtige avond toch die onbekende club binnenstapt en thuiskomt met een nieuwe favoriete artiest. De stad heeft de podia, de muzikanten, de geschiedenis. Het enige wat jij hoeft te doen: de deur openduwen en gaan luisteren. De volgende onvergetelijke jazzavond wacht waarschijnlijk al om de hoek.